|
گروه کاروفناوری استان قزوین وبلاگ تخصصی گروه آموزشی کاروفناوری استان قزوین درباره وبلاگ  گروه کاروفناوری استان به واسطه ی این وبلاگ سعی دارد در تعامل دوسویه با شما همکاران عزیز باشد آخرین مطالب
آرشيو وبلاگ
لینک های مفید یکشنبه ۱۳۹۰/۱۰/۱۱ :: 10:35 :: نويسنده : آرزو غفوری- علی قموشی رامندی
کلید واژه ها: تکنولوژی آموزشی،آموزش و پرورش،نظامهای آموزشی،ابزار و وسائل کمک آموزشی
مبانی نظری درباره تکنولوژی آموزشی و تعاریف اصطلاحات و و اژه ها امروزه دانش آموزش و پرورش،به مجموعه اطلاعات نظرىاطلاق می گردد که در زمينهٔ تعليم و تربيت بهدست آمده و منظور از تکنولوژى آموزشي، بهکار گرفتن دانش مزبور و بهکار بستن سيستماتيک اطلاعات و تکنيکهاى علمى در موقعيت يادگيرى است.در چارچوب اين تعريف ، تکنولوژى آموزش و پرورش نه تنها شامل وسايل و ساير کارافزارهای آموزشى است، بلکه رسانه، محتوا، و روش آموزش را نيز در بر مىگيرد.به بیان دیگر وقتی از تکنولوژی اموزش سخن می گوییم در واقع به مجموعه سیستم ها و ابزارهای حاکم بر مدیریت دانش در یک نظام آموزشی نظر خواهیم کرد. به عبارت دیگر کلیه فرایندهایی که در جهت گزینش و راهبری آموزش مبتنی بر ابزارهای تکنولوزیک مورد بررسی تحلیل و استفاده قرار می گیرند در شاخص تکنولوژی اموزشی می گنجند. با اینحال باید دانست چند دههاى بيش نيست که اصطلاح "تکنولوژى آموزشى" [1]جايى براى خود در فرهنگ تعليم و تربيت جهان اختصاص داده است. قبل از آنکه کاربرد تکنولوژى آموزشى با مفهوم جديد و مترقى آن مطرح شود، برنامهريزان و معلمان در راه بهبود امر تدريس و حصول نتايج بهتر آموزش، از مواد و وسايل آموزشى با مفهوم"سمعى و بصرى"[2] آن کمک مىگرفتند. بنابراين مىتوان گفت در گذشته کمکهاى اين شاخه از تعليم و تربيت به نظامهای آموزشی،تنها به کاربرد صرف مواد و وسايل آموزشى خلاصه مىشد. ولى امروزه اصطلاح "تکنولوژى آموزشي" مفهومى مترقى و تکامليافته را بههمراه دارد و زمينهٔ بهرهگيرى از آن صرفاً به کاربرد مواد و وسايل آموزشى خلاصه نمىشود و بنابراین از آنجاییکه امروزه "تکنولوژى آموزشي" مفهومى به مراتب وسيعتر از گذشته یافته است قبل از هرچيز به روشنکردن مفهوم آن و زمينهٔ کاربردى آن در عصر حاضر ، مىپردازيم. به تعبیری تکنولوژى آموزشى را مىتوان به"مهندسى آموزش" تشبيه نمود که از طريق آن يک"تکنولوژيست آموزشى"[3] مىتواند با استفاده از تکنيکهايى که مىداند براى آموزش طرحى ارائه دهد که ضمن تسهيل فرایند يادگيرى و تسریع آن، مؤثرتربوده و پايدارىبیشتری را به همراه داشته باشدو بدین منظور تکنولوژى آموزشىناگزیر از بهره گیری ار علوم مختلف از جمله علم روانشناسى می باشد . جيمز براون[4]و همکاران او نیز در کتاب" تکنولوژي، رسانهها و روشها "تکنولوژى آموزشى را چنين تعريف کردهاند: تکنولوژى آموزشى فراتر از کاربرد ابزار و وسايل بوده و به تعبیری تکنولوژى آموزشى بيشتر از مجموعهٔ قسمتهاى مختلف تشکيلدهندهٔ آن می باشد و عبارتست از روش منظم طراحي، اجرا و ارزيابى کل فرآيند. تدريس و يادگيرى با استفاده از هدفهاى بخصوص و بهرهگيرى از يافتههاى پژوهش در روانشناسى و ارتباط انسانى و بکارگيرى ترکيبى از منابع انسانى و غيرانسانى بهمنظور ايجاد يادگيرى مؤثرتر، عميقتر و پايدارتر. با توجه به تعريف فوق نیز دقيقاً روشن مىشود که کاربرد تکنولوژى آموزشى با استفاده از وسايل صرف آموزشی مترادف نمی باشدو بنابراین بايستي توجه داشت كه تنها استفاده كردن از ابزارها و وسائل نوين کمک آموزشي به منظور تحقق برخورداری از نظام آموزشی اثربخش و کارآمد كافي و كارساز نمي باشد و به مصداق صحنه اي از فيلم صامت قديمي كه هنرپيشه آن اسبهاي گاري را به جلو اتومبيل خود بسته و خود نيز بر كاپوت آن سوار مي شود و با همان شيوه اي كه از گاري استفاده مي كرد از اين اتومبيل استفاده مي نمايد ، ما نيز اگر بخواهيم با همان ساختاري كه آموزش توليد انبوه ما در كلاسهاي پر از گرد گچ حركت مي كرد ،از سيستمهاي پيشرفته استفاده كنيم و براي مثال تخته سياه را به وايت برد و گچ را به ماژيك تبديل كنيم،كار مهمي در جهت كارآمدتر نمودن نظام آموزشي فعلي انجام نداده ايم،چراكه در اصل اين شكل ظاهري كتابها و كلاسها نيست كه بايد تغيير كند ،بلكه در درجه اول ماهيت و اصول آموزشي و نگاه ما به مسئله علم،درس،كلاس و نظاير آن است كه بايستي دستخوش دگرگوني و تغيير گردد(مجيدي،1380, 18). ضرورت استفاده از روشهای نوین آموزشی با کمک تکنولوژیهای جدید آموزشی در جوامع راكد و سنتي، گذشته به درون زمان حال مي خزيد و در آينده تكرار مي شد .در چنين جوامعي عاقلانه ترين راه براي آموزش و پرورش اين بود كه دانش آموزان را به مهارتهاي گذشته مجهز كند در حاليكه امروزه ديگر حتي كافي نيست كه دانش آموز زمان حال را بشناسد زيرا به زودي محيط اينجا و اكنون از بين خواهد رفت, او بايد ياد بگيرد تا جهت و آهنگ تغيير را پيش بيني كند ،به زبان فني بايد ياد بگيرد كه در مورد آينده به پيش فرضهاي محتمل و دراز مدت دست بزند و جالب آنکه در همين رابطه در آموزه های مذهبی و فرهنگ دینی ما نیز توصیه های فراوانی وجود دارد به عنوان نمونه جمله معروفي از امام علي(ع)بر سر زبانهاست كه ايشان فرموده اند:"لا تقسرو اولادكم علي آدابكم فانهم مخلوقون لزمان غير زمانكم " يعني فرزندان خود را بر آن اساس كه خود تربيت شده ايد تربيت نكنيد ،كه آنان نسلي ديگر و براي زندگي در دنياي ديگرند(قائمي,1380, 32). با اين وجود، بنا به گفته ديويي امروزه در حاليكه در كارخانجات صنعتي تاٌكيد بر تئوري X ،به تاٌكيد بر روابط انساني و تئوريهاي Y وZ تغيير پيدا كرده است هنوز مديريت بر مبناي تئوري X در بسياري از مدارس عصر حاضر به قوت خود باقيست Goodlad,1984,p48)).بدین معنی که هنوز روش غالب تدريس در بسياري از كشورها و از جمله كشور ما معلم محوري است كه ظواهر كلي آن سخنراني ،استفاده از محتواي ثابت كتابهاي همگاني ،ارزشيابي عمومي متمركز و تاٌكيد بر حفظ و به خاطر سپردن مي باشد كه اغلب فاقد امتيازات روشهاي قديمي تدريس و روشهاي جديد امروزي است(بهرنگي،همان، 29). روشهاي فعال تدريس روشهايي هستند كه فعاليت ذهني دانش آموز را در زمينه نيازهاي عمومي وي برميانگيزند. در اين روشها علاوه بر فراهم كردن شرايط گوناگون بايد يادگيري را از طريق ترغيب و تحريص دانش آموزان در آنان ايجاد نمود و تمام پيامهاي تربيتي و آموزشي را متناسب با كانون رغبت و علاقه كودكان منتقل نمود چراكه اصولاً هيچ تغييري در رفتار يادگيرنده رخ نمي دهد مگراينكه از ميل دروني و رغبت طبيعي آنان سرچشمه گرفته باشد(كريمي,1383، 60 )، از سوی دیگر امروزه توصیه صاحبنظران مسائل تربیتی و آموزشی آن است که رهیافتها و راهبردهای طراحی برنامه های درسی طوری صورت گیرد که بتواند دانش آموز و دانشجو را تولید کننده و سازنده علم بارآورد و نه دریافت کننده صرف آن.در همین راستا در آغاز قرن حاضر شعار "کمتر بیشتر است" مطرح شده که به این معناست که "دانشها را کمتر منتقل کن و بیشتر روش مفهوم سازی و تولید دانش را افزایش بده"(خلخالی،1383،ص4). چراکه به منظور تبدیل دانایی به توانایی لازم است دانش آموز نقش فعالی را در فرایند یادگیری ایفا نماید.بدین معنی که فراگیر نبایستی برای دریافت اطلاعات به کتاب درسی و سخنرانی معلم اکتفا نماید چراکه از این طریق کمتر می تواند آموخته های خود را در موقعیتهای جدید و واقعی بکارگیرد(یغما،1383،ص2). نتایج مطالعات و پژوهشهای انجام شده در این زمینه نیز در حالیکه موید تاثیر گذاری قابل ملاحظه ی بکارگیری تکنولوژیهای آموزشی در بهبود و کیفیت بخشی فرایند یاددهی- یادگیری می باشند، بیانگر آنند که متاسفانه کاربرد تکنولوژیهای اموزشی به معنی واقعی آن، هنوز در نظام آموزشی ما نهادینه نگشته است.به عنوان نمونه آرتوا ،كارين و رابرت بي ساند که درباره نقش خلاقيت معلم در كلاس مطالعه نموده اند بر اين باوررسيده اند كه معلماني كه از خود رفتار خلاق نشان مي دهند ،محيطهاي كلاس درس را به گونه اي بوجود مي آورند كه خلاقيت را ارتقا مي دهد.اينگونه معلمان از برنامه ها و وسايل كمك آموزشي بيشتر از همتايان خود استفاده مي كنند و اغلب خود مبادرت به ساختن ابزارها و و سايل كمك آموزشي مي نمايند.چنين معلماني قادرند از كمترين امكانات بيشترين بهره برداري ها را بنمايند(دوايي،1379، 39). و از سوی دیگر تتايج تحقيق خانم زهرا دوايي(1379) با عنوان "راهبردهاي تقويت روحيه و ابتكار معلمان شهر كاشان" ,به شرح زير است: 1. اكثريت معلمان دو دوره ابتدايي و راهنمايي از نقش و اهميت وسايل آموزشي در تدريس آشنايي ندارند و تنها تعداد كمي از آنان از وسايل آموزشي استفاده مي كنند. 2. وسايل كمك آموزشي چون پروژكتور،اورهد،ويدئو ،كامپيوتر و غيره در اكثر مدارس موجود نميباشد و چنين وسايلي تنها در مدارس دانش آموزان ديرآموز يافت مي شوند. 3. تنها حدود نيمي از معلمان دو دوره ابتدايي و راهنمايي در طول تدريس خود اقدام به ساخت وسايل آموزشي نموده اند. 4. اكثريت معلمان نياز به وسايل آموزشي را باعث ساخت آن وسايل دانسته اند. 5. اكثر معلمان آگاهي از نقش وسايل آموزشي و آموزش معلمان در زمينه ساخت وسايل آموزشي را از طريق آموزشهاي ضمن خدمت، موجب ايجاد و تقويت روحيه ابتكار و نوآوري دانسته اند. 6. بيشتر معلمان آگاهي مدير مدرسه از اهميت وسايل آموزشي و تشويق و ترغيب معلمان به كاربرد و ساخت وسايل آموزشي را موجب دلگرم شدن معلمان مبتكر و ايجاد حس رقابت در بين معلمان دانسته اند. 7. تشويقهاي مادي ومعنوي مسئولان آموزش و پرورش موجب تقويت روحيه ابتكار و خلاقيت معلمان مي گردد. 8. بيشتر معلمان دوره ابتدايي و راهنمايي تشويقهاي انجام شده براي ساخت وسايل آموزشي را كافي ندانسته اند. 9. فقط 18% معلمان دوره ابتدايي و 7% معلمان دوره راهنمايي براي ساخت وسايل آموزشي مورد تشويق قرار گرفته اند. در ضمن نتايج اين تحقيق حاكي از آن است كه تشويق و ترغيب معلمان به استفاده از روشهاي جديد تدريس و خارج شدن از روشهاي سنتي معلم محور و رو آوردن به روشهاي خلاق و رغبت انگيز دانش آموز محور كه تلاشهاي جمعي يا فردي دانش آموزان را مورد توجه قرار مي دهد ،خود راهكاري مناسب در جهت تقويت روحيه ابتكار و نوآوري معلمان مي باشد. موانع موجود در راه بكارگيري موثرتكنولوژي اطلاعات وارتباطات در نظامهاي آموزشي اصولاً هر گونه تغيير ونوآوري در ابتدا با مخالفتهايي روبرو مي شود چرا كه اصولا، نظم موجود را به هم مي زند ونگرانيهايي را با خود به همراه دارد ، با اینحال می توان مهمترین موانع و مشکلات موجود را در این زمینه به شرح زیر جمع بندی نمود:
بحث و نتيجه گيري يكي از مهمترين ويژگيهاي عصر حاضر شتاب فزاينده تحولات علمي، تكنولوژيكي و اجتماعي در آن است. در چنين زماني كه تنها پديده باثبات تغيير وبي ثباتي است،جوامع انساني وسازمانها براي بقا ،پويايي وايجاد تحولات سازنده در آينده ناگزير ازدستيابي به گرايشهاي نوين ميباشند چرا كه به گفته تافلر "تنها با بهره گيري خلاقانه از تغيير براي هدايت خود تغييرات است كه مي توان از آسيب شوك آينده در امان ماند و به آينده اي بهتر وانساني تر دست يافت" (تافلر،1373،ص500) . از سوی دیگر زيربناي "تغيير دادن "و"تغيير يافتن" آمادگي وعلاقمندي براي پذيرش آن است ،در غير اين صورت تغيير لزوماًً اتفاق نمي افتد ، نتايج پيش بيني شده را به همراه ندارد و همواره با مقاومت وحالتهاي تدافعي افراد همراه است .نكته مهم ديگري كه بايستي دراین راستا مورد مداقه قرار گيرد آن است كه بدانيم که اصولا هر گونه فناورى و تکنولوژی، ابزار است و بكارگيري كارآمد هر نوع فناورى از انديشه، فرهنگ و مناسبات عميق اجتماعى نشأت مي گیرد. بنابراين براى بهره گیری موثر و كارآمد از فناوری اطلاعات، به ویژه در توسعه آموزش نیازمند بهبود رویکردها، بازبینی سیاست های آموزشی، سازمان دهی مجدد محتوا، بهسازی نیروی انسانی، طراحی برنامه های درسی اثربخش و تحول معیارهای فرهنگى براى فراهم كردن همزيستى با فناورى نوين هستيم(سركارآراني،1385). و سخن آخر آنکه كاربرد تكنولوژيهاي جديد در سيستم آموزش و پرورش ما اميد كارآيي كلاسها را افزايش مي دهد وايجاد شيوه يادگيري مداوم دردانش آموزان و يادگيريهاي رسمي وغير رسمي خارج از كلاسهاي درس را ممكن مي سازد. بنابراين لازم است كه با فراهم آوردن هماهنگي هاي لازم وتمهيدات كافي در اين رابطه ، زمينه بهره مندي نظام آموزشي كشورمان را از منافع اين گونه فناوريهاي نوين ،ايجاد نمايید منابع و مآخذ 1. قرآن کریم 2. نهج البلاغه 3. بهرنگي،محمدرضا(1371)، مديريت آموزشي و آموزشگاهي،چاپ اشكان، ناشر مؤلف 4. تافلر،الوين(1373)،شوك آينده ،ترجمه حشمت الله كامراني،تهران،چاپخانه گلشن 5. توما،ژان(1369) ،مسائل جهاني آموزش و پرورش،مترجم احمد آقازاده،تهران،انتشارات دانشگاهي 6. دوايي ،زهرا (1379)، بررسي راهبردهاي تقويت روحيه و ابتكار معلمان دوره ابتدايي و راهنايي شهر كاشان در زمينه ساخت وسايل آموزشي ،شهريور 1379،اداره آموزش و پرورش اصفهان 7. سام خانیان،محمدربیع،جهانیان،رمضان و مرتضایی،احمد(1381)،خلاقیت و نوآوری در سازمان و مدیریت آموزشی,تهران،اسپندهنر 8. كريمي،عبدالعظيم(1373)،آموزش مانع خلاقيت، فصلنامه مديريت در آموزش و پرورش ،شماره مسلسل10 9. قائمي،علي(1380)،روزآمد كردن تربيت، ماهنامه پيوند،بهمن 1380،ص36 10. مجيدي ،اردوان(1380)، نظام برتر،تهران،نشر ترمه 11. یغما،عادل(1383)،ماهنامه رشد تکنولوژی آموزشی،آذر ماه 1383 12. يونسكو/يونيسف( 1378) ، نوآوريها در مديريت مدرسه محور، ترجمه فاطمه فقيهي،انتشارات مدرسه 13. گفت و گو با دکتر محمد رضا سرکار آرانی در باره نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش،"،نو شدن از اندیشه ها آغاز می شود - همشهري آنلاين10/8/85 14. گفتگو با سید مرتضی خلخالی،مولف کتاب "علم و روش آن"،ماهنامه رشد تکنولوژی آموزشی،آذر ماه 1383 15. سایت آفتاب،"آموزش در هزاره سوم" ؛ تکنولوژی آموزش، آموزش تکنولوژی،5شهریور1384 16. . سایت آفتاب،" منابع و موانع درونزاى آموزش و پرورش"،5فروردین 1386 17. سایت آفتاب، "تکنولوژی آموزشی"،3فروردین 1386 16- Goodlad,J .I ," A place called school: Prospects for the future, educational leadership" [1]- Instructional Technology Audiovisual-[2] Instructional Technologist-[3] James W. Brown -[4] [5]- این درحالیست که در روش آموزش اسلامی هم بر پرورش فکری و پرهیز از تقلید و تکرار مطالب بدون درک صحیح آنها تکیه و تاکید گشته است بطوریکه در قران کریم این منظور موکدا با عبارات گوناگون مورد تذکر قرار گرفته است به عنوان نمونه کلمه تفکر در 16 آیه،کلمه عقل در 49 آیه،تدبیر در 4آیه،لب به معنی عقل ناب و تعقل عمیق در 16 آیه از قران کریم آمده است(علامه جعفری،ص123).در همین راستا از علی(ع) نقل شده است که ارزش درک و فهم مطالب به مراتب بهتر از تکرار و خواندن است(کلهر،1385،ص17). به زعم صاحبنظران تعلیم و تربیت در عصر حاضرنیز ، انتقال علم مرحله نازلي از تربيت تلقی می گردد و ايجاد روحیه علمي ،تحقیق و پرسشگری مرحله عالي تربيت مي باشد.
موضوعات پیوندهای روزانه پيوندها
لینک های مفید
|
||
|
تمامی حقوق این وبلاگ محفوظ است |طراحی : پیچک
|
